KESAR GOPAL

All Products
KesarGopal
KESAR GOPAL
🌾

KESAR GOPAL – Package of Practices

Select a language below to read the full farming guide.

POP Guide

🌾 ગુવાર ની ખેતી પદ્ધતિ

(Cluster Bean - Package of Practices)
1
1️⃣ સામાન્ય માહિતી: (General Information)
  • જાતો: ગુવાર:- ઉપહાર, રેશમિયા
  • વૈજ્ઞાનિક નામ: સાયમોપ્સિસ ટેટ્રાગોનોલોબા
2
2️⃣ આબોહવા અને માટી: (Climate & Soil)
આબોહવા:
  • ક્લસ્ટરબીન એક ઉષ્ણકટિબંધીય છોડ છે. તેને ગરમ વૃદ્ધિની ઋતુની જરૂર પડે છે.
  • યોગ્ય અંકુરણ માટે વાવણી સમયે પાકને 30 થી 35°C તાપમાનની જરૂર પડે છે અને 32 થી 38°C તાપમાન સારી વનસ્પતિ વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે,
  • પરંતુ ફૂલોના તબક્કામાં ઉચ્ચ તાપમાન પ્રકાશસંવેદનશીલ અને અનિશ્ચિત પાક બનાવે છે.
  • વાતાવરણીય ભેજ બેક્ટેરિયલ પાંદડાના સુકારો, મૂળનો સડો વગેરે જેવા ઘણા રોગોના ઉપદ્રવને પ્રોત્સાહન આપે છે.
માટી:
  • ક્લસ્ટર બીન મધ્યમથી હળવી પોતવાળી જમીનમાં ઉગાડવામાં આવે છે જેનો pH 7.0 થી 8.5 હોય છે.
  • પાણી ભરાઈ જવાથી પાકના વિકાસ પર અસર પડે છે.
  • ભારે લોમ જમીન ક્લસ્ટર બીનની ખેતી માટે યોગ્ય નથી.
  • વધુ ભેજવાળા વિસ્તારમાં પાકના વિકાસ પર પણ અસર પડે છે.
3
3️⃣ જમીનની તૈયારી: (Field Preparation)
  • રવી પાકની લણણી પછી, મોલ્ડ બોર્ડ પ્લો અથવા ડિસ્ક હેરોથી એક ઊંડી ખેડાણ કરો અને ત્યારબાદ ૧-૨ ખેડાણ કરો અથવા ખેડાણ અને પ્લેન્કિંગ કરો.
  • સારા પાણીના નિકાલ માટે યોગ્ય રીતે સમતળ કરેલ ખેતર જરૂરી છે.
4
4️⃣ વાવણીનો સમય અને અંતર: (Sowing Time & Spacing)
વાવણીનો સમય:
  • જુલાઈના પહેલા અઠવાડિયાથી ૨૫ જુલાઈ સુધી પાકનું વાવેતર કરવામાં આવે છે.
  • જ્યાં સિંચાઈની સુવિધા હોય ત્યાં જૂનના છેલ્લા અઠવાડિયામાં અથવા ચોમાસાની શરૂઆત પછી પણ પાક ઉગાડી શકાય છે.
  • ઉનાળા દરમિયાન તે માર્ચ મહિનામાં ઉગાડી શકાય છે.
વાવેતરનું અંતર:
  • પંક્તિથી પંક્તિ - 45 સેમી (સામાન્ય), 30 સેમી (એક થડની જાત) છોડથી છોડ - 15-20 સેમી
  • આંતરપાક - આંતરપાક પદ્ધતિમાં બાજરી સાથે ક્લસ્ટર બીન ઉગાડી શકાય છે.
5
5️⃣ બીજ માવજત: (Seed Treatment)
  • પાકને જમીનજન્ય રોગોથી બચાવવા માટે બીજને 2 ગ્રામ થિરામ અને 1 ગ્રામ કાર્બેન્ડાઝીમ/કિલો બીજથી માવજત કરી શકાય છે.
  • વાવણીના 2-3 દિવસ પહેલા બીજને માવજત કરી શકાય છે.
  • ફૂગનાશક બીજ માવજત કર્યા પછી બીજને યોગ્ય રાઈઝોબિયમ કલ્ચર @ 600 ગ્રામ / 12-15 કિલો બીજ સાથે ઇનોક્યુલેટ કરવામાં આવે છે.
6
6️⃣ પાક પરિભ્રમણ: (Crop Rotation)
  • 1. ગુવાર-ઘઉં
  • 2. ગુવાર-ચણા
  • ૩. ગુવાર-રાયડો
7
7️⃣ સિંચાઈ અને પાણી નિકાલ: (Irrigation & Drainage)
  • પાકના સારા ઉત્પાદન માટે, જો પાક ભેજનો તણાવ અનુભવે છે, તો ફૂલ આવવા અને શીંગો બનવાના સમયે એક સિંચાઈ આપી શકાય છે.
  • ક્લસ્ટર બીન પાણી ભરાવાની સ્થિતિને સહન કરી શકતું નથી, તેથી ખેતરમાં યોગ્ય પાણી નિકાલ જરૂરી છે.
8
8️⃣ નીંદણ વ્યવસ્થાપન: (Weed Management)
  • ક્લસ્ટર બીનમાં વાવણી પછી 20-25 અને 40-45 દિવસે બે હાથથી નીંદણ કરવાથી પાકને નીંદણ મુક્ત રાખવા માટે પૂરતું છે.
  • જોકે, ક્યારેક મજૂરની ઉપલબ્ધતા ન હોવાથી રાસાયણિક નીંદણ નિયંત્રણ કરી શકાય છે.
  • પાકના અંકુરણ પહેલાં પેન્ડીમેથાલિન 0.75 કિગ્રા/હેક્ટર એ.આઈ.
  • ઉગતા પહેલા અને ઉગતા પછીના ઉપયોગ માટે ઇમાઝેથાયપર 40 ગ્રામ/હેક્ટર એ.આઈ. 600 લિટર પાણીમાં 20-25 ડીએએસના દરે ભેળવીને નીંદણ નિયંત્રણ માટે યોગ્ય છે.
  • ખર્ચ ઘટાડવા માટે આંતર-ઉછેર કામગીરી માટે વ્હીલ હો અને હેન્ડ હોનો ઉપયોગ થાય છે. છંટકાવ માટે ફ્લેટ ફેન નોઝલનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
9
9️⃣ પાક સંરક્ષણ (જીવાત): (Pest Control)
જીવાત વ્યવસ્થાપન
ચૂસનાર જંતુ
(લીલી પોપટી, મોલો મચ્છી અને સફેદ માખી) 		આ જંતુઓના નિયંત્રણ માટે ઇમિડાક્લોપ્રિડ @ 0.2 મિલી/લિટર અથવા ડાયમેથોએટ @ 1.7 મિલી/લિટર પાણીમાં ભેળવીને ઉપયોગ કરો.
ઉધઈ નિયંત્રણ પગલાં:
i) સારી રીતે વિઘટિત ખાતરનો ઉપયોગ કરો;
ii) ક્લોરપાયરીફોસ @ 2 મિલી/કિલો બીજ સાથે બીજની સારવાર કરો;
iii) વાવણી પહેલાં છેલ્લી ખેડાણ સમયે ક્લોરપાયરીફોસ ધૂળ @ 20 કિગ્રા/હેક્ટર છંટકાવ કરો.
10
🔟 પાક સંરક્ષણ (રોગ): (Disease Control)
રોગ વ્યવસ્થાપન
બેક્ટેરિયલ બ્લાઇટ નિયંત્રણ પગલાં:
i) પ્રતિરોધક/સહિષ્ણુ જાતો અને પ્રમાણિત બીજનો ઉપયોગ કરો;
ii) સ્ટ્રેપ્ટોસાયક્લિન સાથે બીજની સારવાર કરો જેના માટે બીજને સ્ટ્રેપ્ટોસાયક્લિનના 200 પીપીએમ (0.2 ગ્રામ/લિટર) દ્રાવણમાં 3 કલાક માટે પલાળી રાખો;
iii) ઉભા પાકમાં કોપર ઓક્સીક્લોરાઇડ @ 2.5 ગ્રામ/લિટર પાણીમાં છંટકાવ કરીને રોગના નિયંત્રણ માટે ઉપયોગ કરી શકાય છે.
એન્થ્રેકનોઝ અને અલ્ટરનેરિયા પાનના ટપકાં આ રોગના નિયંત્રણ માટે મેન્કોઝેબ 75 WP @ 2 ગ્રામ/લિટર પાણીમાં ભેળવીને છંટકાવ કરી શકાય છે અને જો જરૂર પડે તો 15 દિવસના અંતરે છંટકાવનું પુનરાવર્તન કરો.
11
11️⃣ કાપણી અને થ્રેસીંગ: (Harvesting & Threshing)
  • અનાજના પાક માટે, જ્યારે પાંદડા સુકાઈ જાય અને 50% શીંગો ભૂરા અને સુકાઈ જાય ત્યારે કાપણી કરવામાં આવે છે.
  • લણણી પછી પાકને સૂર્યપ્રકાશમાં સૂકવવો જોઈએ અને પછી થ્રેસીંગ હાથથી અથવા થ્રેસર દ્વારા કરવામાં આવે છે.
  • ઘાસચારાના પાક માટે, જ્યારે પાક ફૂલના તબક્કામાં હોય ત્યારે કાપણી કરવામાં આવે છે.

🌾 गवारफली की खेती पद्धति

(Cluster Bean - Package of Practices)
1
1️⃣ सामान्य जानकारी: (General Information)
  • किस्में: गवारफलीः- उपहार, रेशमिया
  • वैज्ञानिक नामः सायमोप्सिस टेट्रागोनोलोबा
2
2️⃣ जलवायु और मिट्टी: (Climate & Soil)
जलवायु:
  • क्लस्टरबीन एक उष्णकटिबंधीय पौधा है। इसे गर्म मौसम की आवश्यकता होती है।
  • उचित अंकुरण के लिए बुवाई के समय फसल को 30 से 35°C तापमान की आवश्यकता होती है और 32 से 38°C तापमान अच्छी वनस्पति वृ‌द्धि को प्रोत्साहित करता है,
  • लेकिन फूल आने के समय उच्च तापमान प्रकाश-संवेदनशील और अनिश्चित फसल है।
  • वायुमंडलीय आर्द्रता जीवाणु पत्ती झुलसा, जड़ सड़न आदि जैसी कई बीमारियों के संक्रमण को बढ़ावा देती है।
मिट्टी:
  • क्लस्टर बीन को मध्यम से हल्की बनावट वाली मिट्टी में उगाया जाता है जिसका पीएच 7.0 से 8.5 होता है।
  • जल जमाव की स्थिति फसल की वृद्धि को प्रभावित करती है।
  • भारी दोमट मिट्टी क्लस्टर बीन की खेती के लिए उपयुक्त नहीं है।
  • इसके अलावा उच्च नमी वाले क्षेत्र में फसल की वृ‌द्धि प्रभावित होती है।
3
3️⃣ भूमि की तैयारी: (Field Preparation)
  • रबी फसल की कटाई के बाद मोल्ड बोर्ड हल या डिस्क हैरो से एक गहरी जुताई करें और उसके बाद 1-2 बार हैरोइंग या हल चलाकर पाटा चलाएँ।
  • अच्छी जल निकासी के लिए उचित रूप से समतल खेत की आवश्यकता होती है।
4
4️⃣ बुवाई का समय और रोपण दूरी: (Sowing Time & Spacing)
बुवाई का समय:
  • यह फसल जुलाई के पहले सप्ताह से 25 जुलाई तक बोई जाती है।
  • जहाँ सिंचाई की सुविधा है, वहाँ फसल जून के आखिरी सप्ताह या मानसून के आने के बाद भी उगाई जा सकती है।
  • गर्मियों में इसे मार्च के महीने में उगाया जा सकता है।
रोपण दूरी और अंतरफसल:
  • पंक्ति से पंक्ति 45 सेमी (सामान्य), 30 सेमी (एकल तने वाली किस्म) पौधे से पौधे 15-20 सेमी
  • अंतरफसल प्रणाली में क्लस्टर बीन को बाजरा के साथ उगाया जा सकता है।
5
5️⃣ बीज उपचार: (Seed Treatment)
  • मिट्टी जनित रोगों से फसल को बचाने के लिए बीज को 2 ग्राम थाइरम और 1 ग्राम कार्बेन्डाजिम प्रति किलोग्राम बीज की दर से उपचारित किया जा सकता है।
  • बीज को बोने से 2-3 दिन पहले उपचारित किया जा सकता है।
  • फफूंदनाशक बीज उपचार के बाद बीज को उपयुक्त राइजोबियम कल्चर @ 600 ग्राम / 12-15 किलोग्राम बीज के साथ टीका लगाया जाता है।
6
6️⃣ फसल चक्र: (Crop Rotation)
  • 1. ग्वार-गेहूं
  • 2. ग्वार-चना
  • 3. ग्वार-सरसों
7
7️⃣ सिंचाई और जल निकासी: (Irrigation & Drainage)
  • फसल के अच्छे उत्पादन के लिए यदि फसल में नमी की कमी हो तो फूल आने और फली बनने के समय एक सिंचाई की जा सकती है।
  • ग्वार की फसल जलभराव की स्थिति को सहन नहीं कर सकती इसलिए खेत में उचित जल निकासी की आवश्यकता होती है।
  • चारे की फसल के लिए, फसल को फूल आने की अवस्था में ही काट लें।
8
8️⃣ खरपतवार प्रबंधन: (Weed Management)
  • ग्वार की फसल को खरपतवार मुक्त रखने के लिए बुवाई के 20-25 और 40-45 दिन बाद दो बार हाथ से निराई करना पर्याप्त है।
  • हालांकि, कभी-कभी मजदूरों की अनुपलब्धता के कारण रासायनिक खरपतवार नियंत्रण किया जा सकता है।
  • फसल के अंकुरण से पहले पेन्डीमेथालिन 0.75 किग्रा /हेक्टेयर ए.आई. को अंकुरण से पहले और अंकुरण के बाद 20-25 दिनों के अंतराल पर इमेजेथैपिर 40 ग्राम/हेक्टेयर ए.आई. को 600 लीटर पानी में मिलाकर खरपतवार नियंत्रण के लिए उपयुक्त है।
  • खर्च कम करने के लिए व्हील हो और हैंड हो का इस्तेमाल इंटर कल्चर ऑपरेशन के लिए किया जाता है।
  • छिड़काव के लिए फ्लैट फैन नोजल का इस्तेमाल करना चाहिए।
9
9️⃣ फसल सुरक्षा (कीट): (Pest Control)
कीट प्रबंधन
चूसने वाले कीट
(जैसिड्स, एफिड्स और सफेद मक्खी) 		इन कीटों को नियंत्रित करने के लिए इमिडाक्लोप्रिड @ 0.2 मिली/लीटर या डाइमेथोएट @ 1.7 मिली/लीटर पानी में डालें।
दीमक नियंत्रण के उपाय:
i) अच्छी तरह से सड़ी हुई FYM का उपयोग करें;
ii) क्लोरपाइरीफोस के साथ बीज का उपचार @ 2 मिली/किलोग्राम बीज;
iii) बुवाई से पहले आखिरी जुताई के समय क्लोरपाइरीफोस धूल @ 20 किग्रा/हेक्टेयर का छिड़काव।
10
🔟 फसल सुरक्षा (रोग): (Disease Control)
रोग प्रबंधन
जीवाणु ब्लाइट नियंत्रण उपाय:
i) प्रतिरोधी/सहिष्णु किस्मों और प्रमाणित बीज का उपयोग करें;
ii) स्ट्रेप्टोसाइक्लिन के साथ बीज उपचार इसके लिए बीज को स्ट्रेप्टोसाइक्लिन के 200 पीपीएम (0.2 ग्राम/लीटर) घोल में 3 घंटे के लिए भिगोएँ;
iii) खड़ी फसल में कॉपर ऑक्सीक्लोराइड @ 2.5 ग्राम/लीटर पानी का छिड़काव रोग को नियंत्रित करने के लिए किया जा सकता है।
एन्थ्रेक्नोज और अल्टरनेरिया लीफ स्पॉट इन रोगों को नियंत्रित करने के लिए पत्तियों पर मैन्कोजेब 75 WP @ 2 ग्राम/लीटर पानी का छिड़काव किया जा सकता है और यदि आवश्यक हो तो 15 दिनों के अंतराल पर छिड़काव को दोहराया जा सकता है।
11
11️⃣ कटाई और मड़ाई: (Harvesting & Threshing)
  • अनाज के उ‌द्देश्य वाली फसल के लिए, कटाई तब की जाती है जब पत्तियाँ सूख जाती हैं और 50% फलियाँ भूरी और सूखी हो जाती हैं।
  • कटाई के बाद फसल को धूप में सुखाना चाहिए फिर हाथ से या थ्रेशर से मड़ाई करनी चाहिए।
  • चारे की फसल के लिए, फसल को फूल आने की अवस्था में ही काट लें।